Populaire huisartsentool geeft ondoorzichtig advies

Een veelgebruikte online huisartsentool die patiënten advies geeft over medische klachten, blijkt jarenlang zonder de juiste certificering te hebben gewerkt. Uit onderzoek van de NOS komt naar voren dat het systeem bovendien weinig openheid geeft over hoe adviezen tot stand komen en dat genoemde samenwerkingspartners afstand nemen van betrokkenheid.  

De tool, Moetiknaardedokter.nl, wordt door honderden huisartsenpraktijken gebruikt om patiënten eerst digitaal te laten beoordelen voordat zij een afspraak maken. Gebruikers vullen een vragenlijst in en krijgen daarna advies of contact met de huisarts nodig is.  

Volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd beschikte het bedrijf achter de dienst ongeveer vijf jaar lang niet over de vereiste papieren om zulke medische adviezen te mogen aanbieden. Toch volgt voorlopig geen verder onderzoek, omdat het bedrijf heeft toegezegd alsnog de benodigde certificaten te regelen.  

Ook organisaties waarvan logo’s of namen op de website stonden, zeggen niet of niet meer betrokken te zijn. Het Nederlands Huisartsen Genootschap vroeg meermaals om verwijdering van zijn logo. Een eerder genoemde samenwerking met het Radboudumc bestaat volgens het ziekenhuis niet meer.  

De Landelijke Huisartsen Vereniging vindt dat huisartsen erop moeten kunnen vertrouwen dat leveranciers aan de regels voldoen en pleit voor snellere procedures rond certificering van nieuwe zorgtools.  

Machine learning voor geneesmiddelenontwikkeling lekkende bloedvaten

Ondanks dat lekkende bloedvaten bij veel ziektes voor kan komen en levensbedreigend kan zijn, is hier vooralsnog geen medicatie voor beschikbaar. In een onderzoek van de UvA MMD TechHub zetten wetenschappers machine learning in om nieuwe geneesmiddelen hiervoor te ontwikkelen.
Lekkende bloedvaten zijn een symptoom van uiteenlopende ziektes, van aderverkalking en chronische gewrichtsreuma tot diabetes en Covid 19. Het lekken van bloed wordt veroorzaakt door een hoge druk bij endotheelcellen, die aan de binnenkant van bloedvaten zitten. Er is momenteel geen medicatie hiervoor beschikbaar.

In een nieuw onderzoeksproject van de UvA MMD TechHub slaan Bernd Ensing en Tati Fernández Ibáñez (Van ‘t Hoff Institute for Molecular Sciences) en Jaap van Buul (Swammerdam Instituut voor Levenswetenschappen en Amsterdam UMC) de handen ineen om op zoek te gaan naar geneesmiddelen tegen lekkende bloedvaten met behulp van machine learning.

De druk bij de endotheelcellen in bloedvaten wordt gereguleerd door specifieke eiwitten genaamd Rho-GTPases. Deze eiwitten kunnen twee vormen aannemen: geactiveerd (“aan”) en gedeactiveerd (“uit”). Bij lekkende bloedvaten is het evenwicht hiertussen verstoord. Onderzoekers focussen zich daarom op het maken van een drugsmolecuul die het eiwit van “uit” naar “aan” zou kunnen zetten.

De wetenschappers van het MMD TechHub project gebruiken een computersimulatie van het eiwit voor hun onderzoek. Het doel hierbij is om een kandidaat-molecuul te vinden die in de simulatie de vormverandering van het eiwit teweeg kan brengen. Deze kandidaten zullen daarna in het lab van het Amsterdam UMC getest worden. 

Om dit kandidaat-molecuul te vinden, gebruiken de onderzoekers onder andere een generatieve AI. Bernd Ensing, hoogleraar AI for Chemistry, legt uit: ‘Deze kan je bijvoorbeeld trainen op een database van een miljoen drugsmoleculen. Op een gegeven moment kan hij patronen in typische drugsmoleculen herkennen. Je kunt dan miljoenen moleculen genereren.’ 

De wetenschappers beginnen met een start molecuul, en maken dan met generatieve AI varianten op het molecuul. Maar hoe kunnen ze weten welke varianten beter zijn dan het origineel? Hiervoor gaan ze een machine learning techniek gebruiken genaamd “bayesiaanse optimalisatie”. Van die verbeterde moleculen kunnen ze daarna weer verdere variaties maken en zo stap voor stap een optimaal kandidaat-molecuul ontwerpen.

Een MMD TechHub project moet in vrij korte tijd afgerond zijn, maar dit project is samengevoegd met een UvA Synergy project. Hierdoor kan een PhD student er nu vier jaar lang aan werken. Ook gaan de wetenschappers proberen sneller een werkend medicijn op de markt te brengen door goedgekeurde medicijnen als startmolecuul te gebruiken. Hierdoor kunnen ze een aantal stappen in de geneesmiddelenontwikkeling overslaan.

Voor onderzoek naar geneesmiddelenontwikkeling met machine learning is een directe samenwerking tussen de verschillende disciplines cruciaal. Ensing kijkt erg uit naar deze samenwerking. ‘We hebben nu een erg leuk team met mensen die heel gepassioneerd zijn over hele andere dingen dan waar ik me normaal mee bezig houd. Daar ga ik ongetwijfeld superveel van leren, en dat is echt heel leuk.’

ING: Digitale zorg stagneert door versnippering

Digitale zorg in Nederland stagneert, door gebrek aan uniformiteit met een wildgroei aan apps en portalen. Waar Nederlanders hun bankzaken en reizen bijna volledig digitaal regelen, blijft digitale zorg steken door versnippering en complexiteit. Daardoor wordt effectieve technologie onvoldoende benut om de schaal te bereiken om oplopende personeelstekorten op te vangen en het gebruiksgemak te bieden dat de zorg toegankelijk kan houden. Dat stelt ING Sector Banking in een vandaag gepubliceerde analyse, in aanloop naar de uitreiking van de Nationale Zorginnovatieprijs 2026.

Van de Nederlanders regelt 90% de bankzaken digitaal en doet 94% dat met vakantieboekingen – slechts 10% gebruikt een digitale gezondheidsomgeving (PGO). Daarnaast hebben zorggebruikers te maken met veel verschillende systemen per zorgverlener: afspraken, berichten, meetwaarden en medicatie-informatie zijn verspreid over verschillende apps en portalen van de huisarts, het ziekenhuis en de fysiotherapeut. Dit maakt digitale zorg onnodig ingewikkeld en remt het gebruik.

De ervaringen met succesvolle digitale adoptie laten zien dat digitale toepassingen pas echt worden gebruikt als deze intuïtief, toegankelijk en betrouwbaar zijn, zo blijkt uit de analyse van ING. Eén manier van inloggen, een herkenbare omgeving en een consistente gebruikerservaring verlagen drempels juist ook voor mensen met beperkte digitale vaardigheden. Zonder die eenvoud dreigt digitale zorg bij te dragen aan ongelijkheid in de zorg in plaats van deze te verkleinen.

De noodzaak wordt versterkt door de oplopende personeelstekorten in de zorg. Volgens prognoses groeit dit tekort in 2031 tot 135.000 medewerkers. Volgens het rapport “Uitweg uit de schaarste” van adviesbureau Gupta Strategists kunnen bestaande digitale toepassingen de inzet van het equivalent van 110.000 zorgmedewerkers vrijspelen. Een dergelijke efficiëntiewinst zou wel vragen om landelijke opschaling van bewezen oplossingen en betere digitale samenwerking tussen zorgaanbieders.

Nederland investeert veel in zorg‑ICT en is daarin een van de Europese koplopers, maar de toegang tot en uitwisseling van patiëntgegevens blijft achter bij andere Europese landen. Zo ligt de implementatie, functionaliteit en effectief gebruik van digitale patiëntendossiers in Nederland met 65% onder het EU gemiddelde van 83%. De grootste belemmering is niet technologie, maar het ontbreken van samenhang en standaardisatie.

'Zorgsector moet menselijk gedrag centraal stellen in cybersecurity'

De hack bij ChipSoft, waarbij aanvallers via deze externe leverancier toegang probeerden te krijgen tot systemen van huisartsen, toont aan hoe cyberaanvallen steeds vaker draaien om misbruik van ketens en vertrouwen. Dit type aanval raakt niet alleen techniek, maar legt vooral bloot hoe afhankelijk zorgverleners zijn van systemen én hoe mensen daarmee omgaan.

Zorginstellingen beschikken over een enorme hoeveelheid gevoelige gegevens, van burgerservicenummers en medische dossiers tot informatie over familieleden. Die data zijn bijzonder waardevol voor criminelen en kunnen worden gebruikt voor identiteitsfraude, verzekeringsfraude en overtuigende phishing-aanvallen.

Doordat veel zorgverleners afhankelijk zijn van dezelfde software, kan één aanval zich bovendien snel verspreiden naar honderden praktijken en instellingen tegelijk. Uit onderzoek blijkt dat de zorg- en farmasector de meest kwetsbare branche is voor phishing. Bij grote organisaties blijkt dat bijna 54 procent van de medewerkers vatbaar is voor dit soort aanvallen. Dat onderstreept dat cyberincidenten niet puur technisch zijn - aanvallers maken misbruik van menselijk gedrag, zoals het klikken op een link of het delen van inloggegevens.

Om de sector robuuster te maken is het opbouwen van een sterke en positieve securitycultuur uiterst belangrijk. Dat betekent dat medewerkers structureel moeten worden getraind om dreigingen te herkennen en veilig te handelen tijdens hun dagelijkse werk. Praktische stappen zijn onder meer het uitvoeren van realistische phishing-simulaties, het verbeteren van meldprocessen en het integreren van veiligheid in dagelijkse routines, zodat veilig gedrag vanzelfsprekend wordt.

Als deze omslag uitblijft, zullen cyberaanvallen niet alleen vaker slagen, maar ook grotere gevolgen hebben voor patiëntveiligheid en het vertrouwen in (digitale) zorg. Daarmee komt de continuïteit van zorgorganisaties onder druk te staan - juist nu de afhankelijkheid van digitale systemen alleen maar toeneemt.

Software patiëntendossiers ChipSoft kampt met ransomware

De Nederlandse softwareleverancier ChipSoft, bekend van systemen voor elektronische patiëntendossiers, is getroffen door een ransomware-aanval. Daardoor is onder meer de website van het bedrijf onbereikbaar en zijn er zorgen over de veiligheid van gekoppelde zorgsystemen. 

Zorginstellingen die gebruikmaken van de software hebben het advies gekregen om hun vpn-verbinding met ChipSoft tijdelijk te verbreken. Ook wordt aangeraden om netwerkverkeer extra in de gaten te houden, omdat niet duidelijk is hoe ver de aanval zich heeft verspreid.  

Volgens waarschuwingen van beveiligingsorganisatie Z-Cert hebben de aanvallers mogelijk toegang gekregen tot delen van de cloudomgeving, waaronder systemen die huisartsen gebruiken. ChipSoft heeft zijn eigen systemen inmiddels geïsoleerd en onderzoekt de situatie.  

De aanval kan grote gevolgen hebben, omdat ChipSoft een dominante speler is in Nederland met een groot aandeel in software voor patiëntendossiers. Het bedrijf heeft bevestigd dat er een ransomware-incident is, maar geeft nog weinig details zolang het onderzoek loopt.

Polsbandje kan straks microplastics in je lichaam opsporen

Onderzoekers werken aan een slim polsbandje dat in de toekomst mogelijk microplastics in het lichaam kan detecteren. Het apparaat maakt gebruik van sensortechnologie om kleine plasticdeeltjes op te sporen zonder dat er bloed hoeft te worden afgenomen.

De techniek bevindt zich nog in een vroege experimentele fase en is tot nu toe alleen getest in laboratoriumomstandigheden. Op dit moment kan het systeem deeltjes detecteren vanaf ongeveer 1 millimeter groot. Dat is nog relatief groot, aangezien de kleinste micro- en nanoplastics in het menselijk lichaam veel kleiner zijn.  

Het idee achter het polsbandje is dat het uiteindelijk een niet-invasieve manier biedt om blootstelling aan microplastics te meten. Dat zou onderzoekers en artsen kunnen helpen om beter te begrijpen hoeveel plastic zich in het lichaam ophoopt en wat de mogelijke gezondheidsrisico’s zijn.

Toch is het nog te vroeg om te spreken van een praktisch hulpmiddel voor consumenten. De technologie moet eerst verder worden verfijnd voordat die nauwkeurig genoeg is voor gebruik buiten het lab.  

Google hint op nieuwe Fitbit-tracker zonder scherm

Google lijkt te werken aan een nieuwe Fitbit-fitnesstracker zonder scherm. De eerste signalen komen uit een teaser op sociale media, waarin basketbalspeler Stephen Curry het apparaat subtiel laat zien, zonder verdere details prijs te geven.

Volgens berichten zal het gaan om een minimalistisch polsbandje dat zich richt op basisfunctionaliteit. Voor uitgebreidere mogelijkheden zouden gebruikers een betaald abonnement nodig hebben.  

Hoewel nog niet duidelijk is wat het apparaat precies kan, lijkt Google met deze tracker in te spelen op een groeiende trend: eenvoudige fitnessbandjes zonder scherm, die vooral draaien om data en analyse via een app. Daarmee zou het bedrijf de concurrentie aangaan met merken die al langer dergelijke producten aanbieden.  

Opvallend is dat het de eerste nieuwe Fitbit-hardware in enkele jaren zou zijn. Sinds de release van de Fitbit Charge 6 in 2023 bleef het stil rond nieuwe apparaten. Tegelijkertijd werkt Google naar verluidt ook aan een vernieuwde Fitbit-app, die mogelijk samen met de nieuwe tracker wordt uitgebracht.  

Fitbit bracht in het verleden al vaker schermloze trackers uit, maar het laatste model zonder display verscheen ongeveer tien jaar geleden. Met deze nieuwe ontwikkeling lijkt Google dat concept nieuw leven in te blazen, mogelijk met een sterkere focus op software en abonnementsdiensten.